Garść informacji o SM

1Co to jest SM?

Stwardnienie rozsiane (SM) jest chorobą ośrodkowego układu nerwowego, charakteryzującą się obecnością rozsianych ognisk demielinizacji w mózgu i rdzeniu kręgowym z początkowo przemijającymi, a potem z utrwalonymi licznymi zaburzeniami neurologicznymi. Etiologia choroby nie jest w pełni poznana.

SM występuje z częstością 30-100 zachorowań na 100 000 mieszkańców. Z reguły dotyczy osób młodych (między 20-tym a 40-tym rokiem życia). Szczyt zachorowań odnotowuje się w populacji osób w wieku 30-35 lat.

Choroba przebiega różnie, albo kolejnymi rzutami i remisjami, albo od początku jest przewlekła, lub wreszcie - po okresie rzutów i remisji przybiera wtórnie postać przewlekłą.

Najczęstszymi objawami są zaburzenia czucia obwodowego, parestezje dotyczące jednej lub więcej kończyn, tułowia, a także głowy (twarzy). Bywa, że chory zaczyna odczuwać osłabienie określonych grup mięśni, szczególnie kończyn dolnych lub górnych. Często pierwszym objawem choroby są nagle pojawiające się kłopoty z chodzeniem. Czasem może wystąpić nagła niesprawność mięśni kończyn górnych, zwłaszcza dłoni.

W późniejszym okresie choroby pojawia się wzmożone napięcie mięśni (spastyczność mięśni), szczególnie kończyn dolnych i górnych, którym towarzyszą przykurcze dodatkowo bardzo utrudniające ruchy, a zwłaszcza poruszanie się.

W leczeniu SM stosuje się postępowanie objawowe i modyfikujące przebieg choroby.

Stwardnienie rozsiane nie jest choroba śmiertelną, ale życie chorych bywa dramatycznie ciężkie. Wymagają oni nie tylko stałej opieki medycznej, ale też szerokiego wsparcia społecznego.

2Etiologia choroby

Przyczyna SM nie została, jak dotąd, w pełni ustalona.

Wiadomo, że choroba ma podłoże immunologiczne. Podkreśla się nadal rolę zakażeń wirusowych w inicjacji zmian w ośrodkowym układzie nerwowym. Szczególną rolę przypisuje się wirusom latentnym, tj. powodującym zakażenia bez widocznych następstw klinicznych (wirus latentny, po wtargnięciu do komórki, zagnieżdża się w jej jądrowym genomie i przez jakiś czas tkwi w nim "uśpiony"). "Sprawców" SM szuka się np. wśród wirusów opryszczki lub - ogólnie rzecz biorąc - wśród retrowirusów.

Infekcja wirusowa prawdopodobnie powoduje pobudzenie układu immunologicznego i jego "fałszywą" odpowiedź skierowaną przeciw antygenom mieliny, która stanowi bardzo istotny składnik osłonki nerwów, umożliwiający ich prawidłowe funkcjonowanie.

Odpowiedź ma charakter zapalny. Zapalenie toczy się wokół drobnych naczyń odżywiających istotę białą. Uczestniczą w nim typowe dla stanów zapalnych komórki: makrofagi, plazmocyty i limfocyty, zwłaszcza limfocyty T (wszystkie ich rodzaje i podtypy). To właśnie limfocytom T i wydzielanym przez nie cytokinom przypisuje się największą rolę w ostatecznym niszczeniu mieliny.

Pośrednim dowodem na autoimmunologiczną etiopatogenezę choroby są korzystne efekty leczenia jej za pomocą leków immunomodulacyjnych (interferony beta) i immunosupresyjnych, w tym glikokortykoidów.

Rozwojowi choroby mogą sprzyjać także czynniki środowiskowe. SM występuje częściej w klimacie umiarkowanym i chłodnym niż gorącym. Być może istnieje predyspozycja genetyczna do SM - obserwuje się bowiem rodzinne występowanie tego schorzenia, ustalono związki choroby z układem zgodności tkankowej HLA.

Z drugiej strony wiadomo, że stan przegrzania w wyniku nadmiernej ekspozycji na ciepło może nasilić objawy choroby.

3Objawy SM

Objawy i oznaki choroby - co jest bardzo charakterystyczne właśnie dla SM - są bardzo różnorodne i są rezultatem wieloogniskowych zmian w ośrodkowym układzie nerwowym.

Choroba przebiega różnie, albo kolejnymi rzutami i remisjami (typ SM-RR), albo od początku jest przewlekła (typ SM-PP), lub - po okresie rzutów i remisji przybiera wtórnie postać przewlekłą (typ SM-SP).

Rzut choroby to wystąpienie nowych objawów neurologicznych lub wyraźne pogorszenie już istniejących, trwające 24 godziny i dłużej. Remisja oznacza ustąpienie objawów. Może być całkowita, co się zdarza rzadko i tylko na początku choroby, lub częściowa i trwać może różnie długo. Najdłuższe remisje zdarzają się na początku choroby. Potem (gdy przebieg choroby ma "naturalny", tj. nie modyfikowany leczeniem charakter) "odwroty choroby" trwają coraz krócej.

Przebieg schorzenia jest w gruncie rzeczy zupełnie nieprzewidywalny. Opisywano przypadki wieloletnich samoistnych remisji, trwających nawet 10 lat! Klinicznie wyróżnia się łagodną postać SM, czyli taką, w której zmiany neurologiczne nie prowadzą do znaczącej niewydolności układu nerwowego w okresie co najmniej 15 lat, oraz postać złośliwą, w której osoba chora w ciągu 3-4 lat staje się ciężkim inwalidą, nie mogącym się samodzielnie poruszać (10% przypadków).

Choroba z reguły pojawia się dość nagle, zaskakuje chorego, który dotychczas był sprawną osobą, i przejawia się upośledzeniem (czasem - utratą) określonej czynności układu nerwowego. Najczęstszymi objawami są zaburzenia czucia obwodowego, parestezje dotyczące jednej lub więcej kończyn, tułowia, a także głowy (twarzy). Bywa, że chory zaczyna odczuwać osłabienie określonych grup mięśni, szczególnie kończyn dolnych lub górnych. Często pierwszym objawem choroby są nagle pojawiające się kłopoty z chodzeniem: osoba chora z pewnym trudem unosi stopę, powłóczy nią. Zaczyna kuleć. Czasem może wystąpić nagła niesprawność mięśni kończyn górnych, zwłaszcza dłoni.

W późniejszym okresie choroby pojawia się wzmożone napięcie mięśni (spastyczność mięśni), szczególnie kończyn dolnych i górnych, którym towarzyszą przykurcze dodatkowo bardzo utrudniające ruchy, a zwłaszcza poruszanie się.

Charakterystyczne dla SM są wygórowane odruchy głębokie, Często pojawia się objaw Babińskiego. Mogą także wystąpić drżenia kończyn przypominające chorobę Parkinsona. Jednak ten objaw jest rzadki.

Chorzy niejednokrotnie skarżą się na zaburzenia widzenia: widzą nieostro, podwójnie. Bywa ograniczone pole widzenia. Mogą się pojawić mroczki przed oczami, a czasem dochodzi nawet do przemijającej ślepoty. Wszystkie te objawy są wynikiem pozagałkowego zapalenia nerwu wzrokowego. Zaburzenie wzrokowe bywają pierwszym objawem choroby. Rzadkim objawem SM jest głuchota.

W SM mogą wystąpić zawroty głowy, oczopląs oraz zaburzenia równowagi, które są nie tylko rezultatem toczących się zmian w móżdżku, ale są skutkiem nieprawidłowego napięcia mieśni kończyn dolnych i miednicy i ich osłabienia.

Dolegliwości bólowe były dawniej traktowane jako rzadki przejaw choroby. Badania współczesne dowodzą, że w SM bóle występują u 65% chorych. Mogą mieć charakter przewlekły lub ostry, występujący napadowo, na ogół w postaci neuralgii nerwu trójdzielnego, jednostronnej lub obustronnej, szczególnie u osób młodych.

Nierzadko w SM zdarzają się zaburzenia w autonomicznym układzie nerwowym. Chorzy zgłaszają się do lekarza z powodu np. nagłych trudności w oddawaniu moczu. Te kłopoty są spowodowane spaczoną kontrolą funkcji pęcherza moczowego w wyniku toczących się zmian w rdzeniu kręgowym. U 50% chorych występują zaburzenia motoryki jelitowej pod postacią zaparć i epizodycznych nietrzymań stolca. Kolejnym objawem są zaburzenia połykania (dysfagia).

U znaczącej liczebnie grupie chorych na SM, przede wszystkim u mężczyzn (75%) występują zaburzenia w sferze seksualnej. Najczęściej pojawiają się zaburzenia wzwodu członka.

W przebiegu SM obserwuje się zaburzenia w sferze mentalnej i emocjonalnej. Chory wpada w apatię, jest labilny emocjonalnie, czasem zachowuje się histeryczne. U części chorych występuje euforia, u innych wyraźna depresja. Pacjenci czasem zachowują się nieadekwatnie do sytuacji, w jakiej się znajdują. Czasem zdarza się, że zaburzenia emocjonalne wyprzedzają wystąpienie typowo neurologicznych objawów.

W późnym okresie choroby mogą pojawić się objawy demencji, zaburzenia mowy (mowa skandowana). Rzadko występują napady drgawek i afazja.

4Rozpoznanie SM

Stwardnienie rozsiane rozpoznaje się w większości przypadków, na podstawie wywiadów (rozmowy z chorym) i badania przedmiotowego.

Skargi chorego są na ogół dość typowe. Charakterystyczny przebieg choroby z rzutami i remisjami, duża rozmaitość objawów neurologicznych zgłaszanych przez pacjenta, szczególnie w nieco późniejszym okresie choroby, ułatwia diagnozę. Należy jednak pamiętać, że są choroby, które mogą być mylone z SM. Należą do nich np. guzy czaszki, zwłaszcza jej tylnej części (oponiaki), niektóre choroby zapalne i układowe, kiła, guzy rdzenia kręgowego i dyskopatia. Bardzo ciekawe, że SM przypisuje się czasem osobom histerycznym, u których dochodzi do nieproporcjonalnego osłabienia siły mięśniowej z jednoczesnym niewystępowaniem obiektywnych objawów neurologicznych.

Dużym wsparciem są badania laboratoryjne.

Bardzo czułym badaniem diagnostycznym jest obrazowanie ośrodkowego układu nerwowego za pomocą rezonansu magnetycznego (ang. MRI - Magnetic Resonance Imaging), za pomocą którego wykryć można nawet bardzo małe ogniska demielinizacji (okrągłe lub owalne jasne ogniska o dużej intensywności sygnału).

Zastosowanie w diagnostyce SM rezonansu magnetycznego jest ważne także dlatego, że za pomocą tej bardzo czułej i spektakularnej metody można wykryć inne niedemielinizacyjne przyczyny występujących objawów. Dokładność MRI jest bardzo duża i wynosi ponad 90%.

U każdego chorego z SM rutynowo wykonuje się nakłucie lędźwiowe i bada pobrany płyn rdzeniowo-mózgowy. Niestety, w przypadku SM nie ma jednak patognomonicznych (tj. typowych dla określonej choroby) zmian w płynie. Nie mniej ważna jest ocena zawartości w płynie immunoglobuliny G (IgG), ponieważ jej stężenie w płynie rdzeniowo-mózgowym koreluje dodatnio z ciężkością choroby.

Za pomocą badań dodatkowych także można obiektywnie potwierdzić występujące zaburzenia czucia, widzenia, słuchu, nieprawidłową czynność pęcherza moczowego.

Nadal stosowane są przez neurologów skale służące do oceny stopnia niesprawności chorego. Powszechnie używana jest skala wg Kurtzkego, EDSS (ang. Expanded Disability Status Scale) oraz wskaźnik sprawności, AI (ang. Ambulation Index).

5Leczenie SM

Współczesne leczenie SM uwzględnia świeży rzut choroby, postępowanie objawowe i modyfikujące przebieg choroby.

Leczenie rzutu nadal jest oparte na stosowaniu glikokortykosteroidów, podawanych nowocześnie tzw. "pulsami" dożylnie (prednizolon w tzw. megadawkach przez kilka dni), lub tradycyjnie - doustnie przez dłuższy czas.

W ciężko przebiegających rzutach SM nie poddających się leczeniu glikokortykosteroidami, próbuje się leków immunosupresyjnych. Wyniki tej terapii są zróżnicowane, często jednak zniechęcają z powodu przewagi objawów niepożądanych (immunosupresja jest terapią toksyczną) nad korzyściami, które z reguły są przemijające.

Coraz większe nadzieje wiąże się dzisiaj z leczeniem modyfikującym przebieg choroby, tj. z immunoterapią. Dzisiaj już wiadomo, że stosowanie interferonów beta (beta-1a i beta-1b) wpływa korzystnie immunomodulująco na przebieg schorzenia, czego wyrazem jest zmniejszenie częstości nawrotów i hamowanie postępu inwalidztwa. W niektórych krajach interferony beta podawane są natychmiast po stwierdzeniu przez chorego pierwszych objawów choroby potwierdzonych następnie za pomocą MRI. W przeciwieństwie do interferonów beta, interferon gamma, który także budził pewne nadzieje, jest cytokiną, która pogarsza przebieg SM. Został on wycofany z leczenia tej choroby.

We wczesnym okresie SM podaje się też inne leki wpływające na układ immunologiczny, np. glatiramer, czyli kopolimer-1, peptyd in vitrohamujący produkcję "chorobotwórczych" cytokin produkowanych przez limfocyty T, u ludzi hamujących reakcję immunologiczną z udziałem antygenów (redukcja o 29% kolejnych rzutów), czy immunoglobuliny (gamma-globuliny), które także zmniejszają liczbę nawrotów. Mechanizm ich działania polega na blokowaniu struktur błony komórkowej neuronu, przeciw którym zwrócony jest układ immunologiczny. Immunoglobuliny zmniejszają nasilenie rzutów o 40%, a także hamują postęp choroby.

Poza leczeniem wpływającym na przebieg choroby stosuje się leki działające objawowo, przeciwbólowe, zwłaszcza jednak zmniejszające napięcie i spastyczność mięśni (np. baklofen), poprawiające sprawność działania pęcherza moczowego (np. oksybutynina). Ważne jest leczenie zaparć (laktuloza) i nagłych rozluźnień stolca (loperamid).

Polecane są codzienne ćwiczenia fizyczne, rehabilitacja czynna i bierna, szczególnie u osób nie poruszających się. Ruch i stała aktywność fizyczna jest ważnym elementem terapii na każdym etapie choroby.

Ważne jest podawanie leków przeciwbólowych oraz leków przeciwdepresyjnych.

Należy wspomnieć o konieczności dostosowania otoczenia chorego do jego ograniczonych możliwości ruchowych. Chodzi o to, by mógł on, mimo niekiedy znacznego kalectwa, wykazywać jak największą aktywność fizyczną i intelektualną i aby nie czuł się tak bardzo dotknięty chorobą i upośledzeniem fizycznym.

Chorzy leżący muszą mieć właściwe antyodleżynowe posłania. Oprzyrządowanie rehabilitacyjne powinno być łatwo dostępne dla każdego chorego - także we własnym jego mieszkaniu.

Należy pamiętać, że wszyscy chorzy na SM powinni unikać nadmiaru ciepła.

Stwardnienie rozsiane nie jest choroba śmiertelną. Poza ciężkimi przypadkami chorzy żyją średnio tak samo długo jak osoby nie cierpiące na SM. Jednak ich życie bywa dramatycznie ciężkie, a doświadczenia chorobowe - nie spotykane w innych schorzeniach. Ci chorzy wymagają nie tylko stałej opieki medycznej, ale też szerokiego wsparcia społecznego. Niekiedy, zwłaszcza w zaawansowanych postaciach choroby, wsparcie to ma decydujące znaczenie dla dalszego przeżycia chorego.

6Dieta

Stwardnienie rozsiane należy to chorób przewlekłych zapalno-demielinizacyjnych. Od wielu lat oprócz leczenia farmakologicznego i rehabilitacyjnego zastanawiano się nad rodzajem pożywienia, które może mieć negatywne lub pozytywne znaczenie w naturalnym przebiegu tej choroby. Wydaje się, że lepiej mówić o prawidłowym żywieniu niż o diecie, która kojarzy się z wyrzeczeniami i niekiedy może być przez niektórych pacjentów stosowana bardzo restrykcyjnie, co nie jest wskazane, zwłaszcza w tej chorobie. Nie udowodniono w sposób naukowy korzystnego działania specjalnej diety w tej chorobie, zaleca się zatem racjonalne odżywianie, które powoduje utrzymanie prawidłowej masy ciała i dostarcza wszystkich potrzebnych dla organizmu związków. Należy dodać, że niekiedy propagowane są "diety lecznicze" w stwardnieniu rozsianym, traktowane przez ich autorów jako pewne leczenie w tej chorobie. Jednak stosowanie specjalnej diety i uzupełnianie diety w różne witaminy i preparaty ma wielu zwolenników wśród pacjentów.

Po pierwsze, od dawna, z powodu bardzo charakterystycznego rozkładu częstości występowania tej choroby, która pojawia się głównie w strefie umiarkowanej, starano się zbadać, czy sposób żywienia może mieć wpływ na przebieg tej choroby. Od lat 50. XX wieku pojawiają się informacje, że w rejonach świata, gdzie ludzie mają w pożywieniu pokarmy wysokotłuszczowe pochodzenia zwierzęcego, częściej występuje stwardnienie rozsiane, natomiast zaobserwowano ochronne działanie diety bogatej w ryby. Eskimosi, którzy prawie nie choruję na tę chorobę, mają jak wiadomo w swoim pożywieniu duże ilości ryb. Nie można jednak wysunąć jednoznacznego wniosku, ponieważ np. w głębi Afryki, gdzie nie ma dostępu do ryb, choroba ta pojawia się bardzo rzadko.

Po drugie, w stwardnieniu rozsianym badano rolę różnych substancji na przebieg tej choroby, między innymi kwasu arachidowego, który potęguje procesy zapalne, a występuje tylko w produktach pochodzenia zwierzęcego: w mięsie, żółtkach jaj, mleku, maśle. Uważa się więc, że u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym powinno się propagować ograniczenie tłuszczów wielonasyconych pochodzenia zwierzęcego. Należy ograniczyć spożycie mięsa, jednak ostrożnie, ponieważ podczas rehabilitacji konieczne jest dostarczenie odpowiedniej ilości białka koniecznego podczas zwiększonego wysiłku do odbudowy komórki mięśniowej. Dlatego propaguje się spożywanie dań z ryb, które zawierają duże ilości białka oraz są bogate w oleje zmniejszające procesy zapalne powiązane z przemianami kwasu arachidowego. Wskazane jest także stosowanie nienasyconych kwasów tłuszczowych pochodzenia roślinnego zawartych w olejach. Szereg wskazówek dietetycznych zaleca stosowanie hamującego procesy zapalne kwasu gamma-linolowego znajdującego się w wiesiołku i kwasu alfa-linowego występującego np. w orzechach laskowych. Polecane są produkty mleczne, ale o obniżonej zawartości tłuszczu, nie należy jeść zbyt wielu jaj. Zwraca się uwagę na rolę tzw. przeciwutleniaczy, które powodują przejście aktywnego tlenu w nieczynny, duże znaczenie mają witamina A, C, E, oraz mikroelementy: cynk, selen, miedź. Dlatego zaleca się spożywanie codziennie warzyw, także bogatych w białko (warzywa strączkowe), orzechów, owoców. Należy zwrócić uwagę, aby obróbką termiczną nie obniżyć zawartości witamin. Jeśli w codziennej diecie znajdą się ziarna słonecznika, pistacje, wiórki kokosowe, będzie to wystarczające uzupełnienie cynku, selenu, miedzi.

Podsumowując - pacjentom ze stwardnieniem rozsianym należy proponować dietę bardzo urozmaiconą, ze spożywaniem ryb kilka razy w tygodniu i stosowaniem olejów roślinnych. W pożywieniu codziennie powinna być odpowiednio duża "dawka" owoców, warzyw orzechów oraz produktów pełnoziarnistych (chleb pełnoziarnisty, płatki owsiane). Należy ograniczyć spożywanie wielonasyconych tłuszczów pochodzenia zwierzęcego. Należy jednoznacznie podkreślić, że diety jednostronne, ze znacznymi ograniczeniami, wydają się być zawsze niewłaściwe zarówno dla osób chorych, jak i zdrowych.

7Rehabilitacja

"Podstawą nowoczesnej fizjoterapii powinna być rehabilitacja funkcjonalna, której celem jest poprawienie lub utrzymanie sprawności ruchowej i psychicznej chorego zgodnie z jego bieżącymi oczekiwaniami i potrzebami."

Program terapeutyczny chorych na stwardnienie rozsiane powinien być kierunkowany w taki sposób, by obejmował rehabilitację ruchową, poznawczą i społeczną. W procesie planowania procesu należy wziąć pod uwagę charakterystyczne objawy stwardnienia rozsianego takie jak np. męczliwość, które mogą ograniczać możliwości fizyczne i psychiczne chorego

Na zestaw ćwiczeń fizycznych przeznaczonych dla osób chorych na stwardnienie rozsiane, powinny składać się:

  • ćwiczenia rozciągające, dzięki którym pacjent zwiększa elastyczność mięśni i zakres ruchomości w stawach,
  • ćwiczenia dynamiczne, poprawiające siłę mięśni oraz wydolność i odporność organizmu;
  • ćwiczenia oddechowe - rozluźniające i relaksujące, które poprawiają efektywność innych ćwiczeń;
  • ćwiczenia równoważne, poprawiające stabilność i równowagę;
  • ćwiczenia koordynacyjne, poprawiające głównie płynność i kontrolę ruchów.

Rehabilitacja SM powinna być prowadzona kompleksowo.

Wyniki badań na temat wpływu rehabilitacji na stan zdrowia pacjentów chorych na SM potwierdzają, że kompleksowa rehabilitacja wyraźnie wpływa na poprawę funkcjonalną pacjentów i zmniejsza ich stopień niesprawności.

Sprzęt do rehabilitacji w domu

Samodzielna rehabilitacja w domu pacjenta stanowi bardzo ważny element w procesie powracania do sprawności i jej podtrzymywania. Bywa też tak, że domowa rehabilitacja jest skuteczniejsza niż ta prowadzona w specjalistycznych ośrodkach.

Program rehabilitacji w domu powinien być przygotowany i koordynowany przez specjalistę oraz indywidualnie dostosowany do potrzeb i możliwości pacjenta.[2]

Na rynku istnieje wiele dostępnych narzędzi, które wspomagają proces domowej rehabilitacji i umożliwiają wykonywanie wielu różnorodnych ćwiczeń. W ramach rehabilitacji domowej pacjenci mogą wykonywać m. in. ćwiczenia ogólnousprawniające, ćwiczenia czynne, ćwiczenia wzmacniające, ćwiczenia rozciągające, ćwiczenia równoważne, ćwiczenia prawidłowej postawy, ćwiczenia mające na celu poprawę propriocepcji czy ćwiczenia zwiększające sprawność funkcjonalną kończyn górnych oraz kończyn dolnych.

Sprzęt do domowej rehabilitacji można podzielić na wiele kategorii. Z punktu widzenia pacjenta, jednym z głównych kryteriów podziału jest przeznaczenie. Dlatego też pogrupujemy główne typy narzędzi pod względem tego, które części ciała lub które funkcje dzięki nim można usprawniać.

Sprzęt do rehabilitacji kończyn górnych

Aktualnie na rynku dostępne jest wiele typów pomocniczych urządzeń rehabilitacyjych, mających za zadanie urozmaicić proces usprawniania u osób, u których można zauważyć ograniczony zakres ruchu w stawach kończyn górnych, zmniejszoną siłę mięśni oraz ograniczenie funkcji chwytnej dłoni.

W celu zwiększenia zakresów ruchu w stawach oraz poprawy siły mięśniowej kończyn górnych wykorzystuje sie m. in. różnego rodzaju linki, taśmy, sprężyny, laski gimnastyczne, a także ciężarki rehabilitacyjne (tradycyjne lub umieszczane na nadgarstkach).

Osoby z ograniczoną precyzją i funkcją chwytną dłoni mogą korzystać np. z tablic manualnych (specjalne stoły z przymocowanymi przyrządami służącymi do ćwiczeń dłoni i nadgarstka) lub z różnego typu piłeczek regabilitacyjnych.

Sprzęt do rehabilitacji kończyn dolnych

Przykładem narzędzi wspierających domową rehabilitację kończyn dolnych są wszelkiego rodzaju rowery stacjonarne, rotory lub stepery. Rotor jest urządzeniem podobnym do roweru stacjonarnego. Składa się on jednak jedynie z mechanizmu obrotowego. Pacjent podczas ćwiczeń przebywa w pozycji siedzącej. Trening przy użyciu powyższych narzędzi pozytywnie wpływa nie tylko na zwiększenie zakresu ruchu w stawach, ale również zwiększa siłę i wytrzymałość kończyn dolnych.

W trakcie procesu usprawniania kończyn dolnych wykorzystuje się również piłki rehabilitacyjne (z wypustkami lub bez) oraz elektroniczny sprzęt do masażu, które mają m. in. za zadanie pozytywnie wpłynąć na funkcję układu krążenia, a także układu nerwowego.

Sprzęt do rehabilitacji postawy i równowagi

Pacjenci, u których występują zaburzenia prawidłowej postawy ciała oraz funkcji równowagi mogą korzystać m. in. z piłek rehabilitacyjnych (o różnych wymiarach) oraz rozmaitych trenerów równowagi. W trakcie posługiwania się powyższym sprzętem rehabilitacyjnym można nie tylko skorygować wady postawy oraz równowagę, ale również zwiększyć wytrzymałość i koordynację ruchową.

Warto zauważyć, iż piłki rehabilitacyjne, zwłaszcza o znacznych rozmiarach, wykorzystywane są również w terapii osób cierpiących na zespół bólowy kręgosłupa. Do ćwiczenia równowagi w pozycji stojącej może służyć np. płaska piłka rehabilitacyjna, steper lub wycinek kuli, na którym pacjent przyjmuje pozycję stojącą, jednocześnie starając się zachować równowagę.

Sprzęt do rehabilitacji ogólnousprawniającej

Pozostałe grupy mięśni i stawów można rozwijać przy pomocy małych, domowych atlasów sportowych. Kompaktowe urządzenia zaczerpnięte z fitnessu dają ogromne możliwości wzmacniania różnych grup mięśniowych.

Bardzo pomocnym przyrządem rehabilitacyjnym, który ułatwia wykonywanie ćwiczeń w domu pacjenta jest także drabinka gimnastyczna przymocowana do ściany. Stanowi ona niezastąpione narzędzie przy ćwiczeniach rozciągających, równoważnych i ogólnousprawniających.

Mata do ćwiczeń to jedno z wielu przydatnych akcesoriów, które umożliwia samodzielnie wykonywanie ćwiczeń bez ryzyka upadku.

8Publikacje

Literatura o SM dostępna w Stowarzyszeniu dla członków i zainteresowanych

Izdebski Hubert: Fundacje i stowarzyszenia. Oficyna Wydawnicza Anna Wilanowska sp. z o.o.

Problemy rehabilitacji społecznej i zawodowej. Nr 2-3. Red. Mikulski J. Warszawa 1998.

Informator. Przewodnik osoby niepełnosprawnej. Warszawa 2007.

C. Polman., A. Thompson., T. Murray., A. Bowling: Stwardnienie rozsiane.Warszawa 2011.

Śląski Informator. Medycyna, zdrowie i uroda. Nr 6/2002.

Postępy rehabilitacji. Tom XII, zeszyt 4. Warszawa 1998.

Turnusy rehabilitacyjne. Organizatorzy i ośrodki. Informator. Katowice 1999.

Postępy rehabilitacji. Tom XVI, zeszyt 2. Warszawa 2002

Postępy rehabilitacji. Tom XVI, zeszyt 3. Warszawa 2002.

Postępy rehabilitacji. Tom XV, zeszyt 3. Warszawa 2001.

Postępy rehabilitacji. Tom XIII, zeszyt 4. Warszawa 1999.

Postępy rehabilitacji. Tom XVII, zeszyt 1. Warszawa 2003.

Vademecum osoby niepełnosprawnej. Przegląd świadczeń i uprawnień.Warszawa 2001.

Woyciechowska J: Vademecum pacjenta. Stwardnienie rozsiane i jego leczenie inaczej, czyli rehabilitacja wielowymiarowa w SM. Warszawa 2002.

Stwardnienie rozsiane. Poradnik dla pacjenta. Red. B. Zakrzewska-Pniewska. Warszawa-Lublin 2002.

Potemkowski A: Dieta w stwardnieniu rozsianym. Informator dla chorych.Warszawa 2004. (dużo egzemplarzy)

Mitosek-Szewczyk K: Ciąża a stwardnienie rozsiane. (broszura)

Osobisty asystent osoby niepełnosprawnej. Materiały poseminaryjne. Red. I. Odrobińska. Dębe 2003.

Podaruj 1%

Przekaż nam 1% podatku

NASZ KRS:
0000025638

Zostań sponsorem

Wspomóż nas finansowo

NUMER KONTA:
06 1240 1330 1111 0000 2302 3110